Entela Binjaku, sociologe: “Shumë gra bashkëjetojnë me heshtjen në mënyrë të përdhunshme”

Në vendin tonë janë fare të pakta dhe krejt të papërfillshme denoncimet për ngacmime apo krime seksuale, ndonëse shumë femra kanë rënë preh e këtij fenomeni. A duket sikur gratë dhe vajzat janë dyfish të dhunuara, që nënshtrohen dhe frikësohen nga denoncimi ndaj burrave të pushtetshëm të politikës, biznesit, apo edhe kategorisë së “të fortëve”? A është e rëndë edhe psikologjikisht heshtja për një grua të sulmuar, provokuar dhe në disa raste edhe detyruar që të jetë objekt i “krimeve seksuale”?

Për ngacmime seksuale mendoj se denoncimet janë të pakta për disa arsye. Së pari, sepse në psikologjinë tonë sociale kanë zënë vend shprehjet të tilla: “mashkulli atë punë ka, edhe do ngacmojë”, ose “kush e di se ça i ka bërë ajo, që ai e ngacmoi” etj., që tregojnë vetë qëndrimin tonë të kultivuar lidhur me këtë temë. Padyshim dëshira e femrës shqiptare për emancipim ka bërë hapa të mëdhenj në dekadat e fundit, por sërish ka shumë situata dhe probleme me të cilat duhet të përballet. Me shekuj me radhe shoqëria jonë vendoste në mënyrë të njëanshme për gruan, nuk i lejonte asaj përveç se funksione brenda shtëpisë, aq sa krijonte përshtypjen se gruaja nuk merr vesh nga asgjë tjetër. Shoqëria jonë ende kultivon modelin e gruas që duron, që është e urtë, që duhet të hapë rrugë etj. E parë në këtë drejtim, është e vështirë edhe për vetë gruan të dalë nga kjo mendësi. Së dyti, në kushtet kur dikush merr kurajën të denoncojë, ajo sërish përballet me elementë që e paragjykojnë vendimin e saj. Kjo do të thotë se serioziteti i trajtimit bie në duar të individëve që kanë një qëndrim të paracaktuar duke ulur edhe përgjegjshmërinë profesionale në trajtim. Megjithëse sot gra me shumë potencial, me një intelekt të admirueshëm në hapësirën publike po fitojnë vizibilitet dhe ndikim në shoqëri dhe në hapësirën publike, duke u bërë edhe zëri i të tjerave, por kjo nuk do të thotë se ky depërtim i tyre drejt kreut shihet me sy pozitiv.

Së treti, jo çdo institucion i vendit është formuar apo ka trajnuar në mënyrën e duhur në mënyrë që të respektojnë Kodin e Etikës në vendin e punës.

Së katërti, në kushtet e një shoqërie të varfër, ku shumë familje kanë vetëm një të punësuar që është burimi kryesor i të ardhurave, në një rast të tillë denoncimi, mund të shoqërohet më hedhje në rrugë. Së pesti, shoqëria është tashmë mosbesuese ndaj konceptit të drejtësisë, dhe kjo sepse nuk ka parë njerëz me pushtet ekonomik apo social që të dënohen për denoncime të tilla. Natyrisht kjo gjendje është e rëndë sepse jetohet çdo ditë me sulmet dhe provokimet, me frikën për ta denoncuar, me mungesën e kurajës për ta ndarë më të tjerë nga frika e paragjykimit. Të gjitha këto janë barrë e madhe psikologjike.

Përse në vendin tonë është kaq e vështirë të ketë reagim. Kujt i druhen gratë dhe vajzat? Mentalitetit, (që shoqëria gjykon e paragjykon të dhunuarën), frikës nga abuzuesit, (rasti Xhisiela që ishte dyfish nën trysninë e të pushtetshmit), apo mosbesimit ndaj institucioneve ligjzbatuese?

Të gjithave bashkë: mendësia është ajo që ndryshon më ngadalë. Me pak fjalë ne jetojmë një shoqëri teknologjike për nga risitë me të cilat bashkëjetojmë, por jemi ende shumë vite pas në çështje të ngritjes kulturore ndaj rolit të gruas dhe vendit që ka burri dhe gruaja në shoqëri. Personalitetet që i kanë kushtuar femrës mendimet e tyre janë të shumtë. Për shembull, Platoni iu thurte lavde zotërve që së pari, nuk e kishte bërë skllav, por njeri të lirë dhe së dyti që e kishte bërë burrë dhe jo grua. “Gruaja është gabimi i dytë i Zotit” thoshte Niçe, apo Hegeli që shprehej se dallimi mes një gruaje dhe një burri është ai mes “kafshës dhe bimës”, duke i dhënë femrës thjesht rolin e dekorit. Pra, edhe mendimtarët e nivelit të lartë kanë patur qëndrime aspak miqësore për gruan, por shoqëritë punuan shumë në drejtim të zhvillimit dhe hapjes së tyre dhe krijuan modele te reja të gruas bashkëkohore.

Sot për shembull dëgjon shpesh shprehjen “pas një burri të suksesshëm qëndron një femër e fortë”. Kjo shprehje përdoret si kompliment, por kjo tregon sërish rolin në hije të gruas qoftë edhe kur ajo është e talentuar dhe inteligjente madje shumë më tepër se burri që ajo e drejton drejt një karriere të përmbushur. Sot edhe tipologjia e “femrës së pavarur dhe në karrierë”, te ne përdoret si me sarkazëm. Kjo tipologji bie ndesh me idenë e burrave që janë mësuar të sillen me femra të varura ekonomikisht, gjithmonë të heshtura dhe të dëgjueshme, të varura ekonomikisht dhe ku pozita sociale e tyre përcaktohet falë të ashtuquajturit seksi i fortë. Pra, edhe nëse ka ndryshime që mund të shihen te gra që denoncojnë sërish konteksti është ky. Frika nga abuzuesit kur ata kanë edhe pushtet ekonomik apo të prestigjit social, dhe rasti i fundit i shtetases Xh.M e tregoi edhe publikisht këtë. Por shumë gra nuk denoncojnë edhe sepse nuk kanë besim në institucionet e ligjit që shpesh e trajtojnë me shpërfillje këtë dukuri dhe as nuk i japin rëndësinë e duhur. Te qytetarët është krijuar bindja se kush paguan e mbyll çështjen dhe hallka më e dobët mbetet edhe më e dobësuar.

Lëvizja feministe në botë u rikthye fuqishëm pas një periudhe të gjatë dekadash përmes lëvizjes #Me too. Prej më shumë se një viti për këtë lëvizje janë ngritur pyetje të shumta nëse femrat sot ndihen më të mbrojtura, a vijojnë ta shikojnë interesin seksual mashkullor ende si kompliment e deri te fakti nëse do të jemi në gjendje të ndërveprojmë në jetën e përditshme të punës së çdo njeriu që ndihet i ngacmuar apo dhunuar seksualisht përmes forcimit të legjislacionit… Në këndvështrimin tuaj çfarë duhet bërë më shumë në këtë drejtim, me qëllim që lëvizje të tilla të mos mbeten vetëm në kuadrin e denoncimit publik?

Lëvizjet si #Me too pikërisht këtë synojnë: që femrat të mos frikën të denoncojnë, ato nisin pikërisht nga femra me ndikim në botë, sepse fjala e tyre peshon në opinion, aq sa arrijnë të rrëzojnë edhe mite të ndërtuara. Por ato janë shoqëri shumë të zhvilluara pikërisht sepse gruan e kanë ngritur në atë nivel që ato janë të lira të denoncojnë pa patur frikën se paragjykohen se braktisen, apo se depersonalizohen. Ato shoqëri kanë punuar shumë me veten për ngritjen kulturore, aq sa gruaja të mos ndihet e rrezikuar apo e kërcënuar edhe nëse denoncon. Në realitetin e përditshëm tonin është e vështirë të presësh denoncime të tilla, sepse shpesh ato shoqërohen me pasiguri të mëdha lidhur me pasojat. Shumë gra bashkëjetojnë me heshtjen në mënyrë të përdhunshme, vetëm e vetëm që të mos humbasin edhe atë status quo që kanë arritur. Por që të punojmë në drejtimin e duhur duhet të veprojmë njëherazi në edukim, në informim, në rritjen kulturore të shoqërisë. Shkolla, media, familja, OJF të gjitha po të punojnë njëherazi.

Aristoteli thoshte: gjëja më e mirë në jetë është dija por gjëja më e keqe është injoranca. Ndaj një shoqëri sa me ditur të jetë, aq më jashtë apo larg dukurive të tilla qëndron. Dija lidhet me rolin e gruas në shoqëri, të drejtat e saj, statusin e individit në vendin e punës, edukimi me kodin etik, njohjen e koncepteve të së drejtës. Sepse nëse dëshiron të vlerësosh stadin e zhvillimit të një shoqërie, shihi gruan. Nëse gruaja shqiptare do të arrijë të ndërtojë statusin e gruas së lirë, me status dhe rol të konsoliduar, atëherë edhe shoqëria shqiptare do te ketë njohur një stad të ri zhvillimi.

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

logo-madam-mapo-png-e  mapo1   revista-mapo
¤